Basa Loma
Basa Loma biasana dilarapkeun nalika nyarita ka saumuran, ka babaturan anu geus wawuh, bisa oge ka sahandapeun, boh umur atawa status. Basa loma henteu kaasup kasar oge henteu kaasup basa lemes, kaasupa basa sedeng.
Basa Lemes
Basa lemes, atawa sopan biasa dilarapkeun ka saluhureun boh umur, pangkat jeung jabatan, kanu kakara wawuh, oge dina riungan formal, ajen-inajen komunikasi atawa wangkongan urang sunda teu cukup ukur nyarita sopan wungkul tapi kudu dibarengan jeung tatakrama nyarita nyaeta lentong, pasemon, jeung rengkuh. Karakter urang Sunda kakoncara someah hade kasemah sabab dimana nyarita di sagigireun make basa anu lemes atawa sopan oge make tatakrama nyarita
Basa Kasar
Basa kasar atawa garihal biasa dilarapkeun ka sato, jalma nu keur pasea, atawa nu keur ambek.
- Undak usuk basa Sunda keur sapopoe:
|
No. |
Indonesia |
Sunda Kasar |
Sunda Lemes |
Sunda Lemes |
|
1. |
Makan |
Dahar |
Neda |
Tuang |
|
2. |
Datang |
Datang |
Dongkap |
Sumping |
|
3. |
Pulang |
Balik |
Wangsul |
Mulih |
|
4. |
Pergi |
Indit |
Mios |
Angkat |
|
5. |
Menurut |
Ceuk |
Sanggem |
Saur |
|
6. |
Rumah |
Imah |
Rorompok |
Bumi |
|
7. |
Membawa |
Bawa |
Bantun |
Candak |
|
8. |
Tidur |
Sare |
Mondok |
Kulem |
|
9. |
Nama |
Ngaran |
Wasta |
Jenengan |
Conto Kalimatna:
Sunda kasar : Kuring dahar
jeung tempe (Saya makan dengan tempe)
Sunda Lemes (keur sorangan) : Abdi
neda tempe (Saya makan tempe)
Sunda Lemes keur batur) : Pun
bapa nuju tuang tempe (Bapak saya sedang makan tempe)
- Undak usuk basa Sunda keur kulawarga:
|
No |
Indonesia |
Sunda Kasar |
Sunda Lemes |
|
1. |
Anak ku |
Anak kuring |
Pun anak |
|
2. |
Ibu ku |
Indung kuring |
Pun biang |
|
3. |
Bapak ku |
Bapa kuring |
Pun bapa |
|
4. |
Kakak ku |
Lanceuk kuring |
Pun lanceuk |
|
5. |
Adek ku |
Adi kuring |
Pun adi |
|
6. |
Paman ku |
Emang kuring |
Pun paman |
|
7. |
Bibi ku |
Bibi kuring |
Pun bibi |
|
8. |
Keponakan ku |
Alo kuring |
Pun alo |
|
9. |
Nenek ku |
Nini kuking |
Pun nini |
|
10. |
Kakek ku |
Aki kuring |
Pun aki |
|
11. |
Cucu ku |
Incu kuring |
Pun alo |
|
12. |
Anak mu |
Anak anjeun |
Tuang putra |
|
13. |
Ibu mu |
Indung anjeun |
Tuang ibu |
|
14. |
Bapak mu |
Bapa anjeun |
Tuang rama |
|
15. |
Kakak mu |
Lanceuk anjeun |
Tuang raka |
|
16. |
Adek mu |
Adi anjeun |
Tuang rai |
|
17. |
Paman mu |
Emang anjeun |
Tuang rama |
|
18. |
Bibi mu |
Bibi anjeun |
Tuang ibu |
|
19. |
Keponakan mu |
Alo anjeun |
Tuang putra |
|
20. |
Nenek mu |
Nini anjeun |
Tuang eyang |
|
21. |
Kakek mu |
Aki anjeun |
Tuang eyang |
|
22. |
Cucu mu |
Incu anjeun |
Tuang putu |
Conto Kalimatna:
- Sunda kasar : Alhamdulillah anak kuring mah ges jadi PNS (Alhamdulillah anak saya sekarang sudah menjadi PNS)
- Sunda lemes (keur sorangan) : Alhamdulillah pun anak ayena mah tos janten PNS (Alhamdulillah anak saya sekarang sudah menjadi PNS)
- Sunda lemes (keur batur) : Tuang putrana Mang Ujang ayenamah ges jadi PNS (anaknya mang Ahmad sekarang sudah menjadi PNS)
Undak usuk basa Sunda nu leuwih lengkepna di handap ieu:
|
Basa Loma |
Basa Lemes (Keur ka sorangan) |
Basa Lemes |
|
Abus, asup |
Lebet |
Lebet |
|
Acan, tacan, encan |
Teu acan |
Teu acan |
|
Adi |
Adi |
Rai, rayi |
|
Ajang, keur, pikeun |
Kanggo |
Haturan |
|
Ajar |
Ajar |
Wulang, wuruk |
|
Aji, ngaji |
Ngaji |
Ngaos |
|
Akang |
Akang |
Engkang |
|
Aki |
Pun aki |
Tuang Eyang |
|
Aku, ngaku |
Aku, ngaku |
Angken, ngangken |
|
Alo |
Pun alo |
Kapiputra |
|
Alus |
Sae |
Sae |
|
Ambeh, supaya, sangkan |
Supados |
Supados |
|
Ambek |
Ambek |
Bendu |
|
Ambe, ngambeu |
Ngambeu |
Ngambung |
|
Amit, amitam |
Permios |
Permios |
|
Anggel |
Bantal |
Bantal, kajang mastaka |
|
Anggeus, enggeus |
Rengse |
Parantos |
|
Anjang, nganjang |
Ngadeuheus |
Natamu |
|
Anteur, nganteur |
Jajap, ngajajapkeun |
Nyarengan |
|
Anti, dago, ngadagoan, |
Ngantosan |
Ngantosan |
|
Arek |
Bade, seja |
Bade, seja |
|
Ari |
Dupi |
Dupi |
|
Asa, rarasaan |
Raraosan |
Raraosan |
|
Asal |
Kawit |
Kawit |
|
Aso, ngaso |
Ngaso |
Leleson |
|
Atawa |
Atanapi |
Atanapi |
|
Atoh, bungah |
Bingah |
Bingah |
|
Awak |
Awak |
Salira |
|
Awewe |
Awewe |
Istri |
|
Babari, gampang |
Gampil |
Gampil |
|
Baca |
Aos |
Aos |
|
Badami |
Badanten |
Badanten |
|
Bae, keun bae |
Sawios, teu sawios |
Sawios, teu sawios |
|
Bagea |
Bagea |
Haturan |
|
Baheula |
Kapungkur |
Kapungkur |
|
Baju |
Baju |
Raksukan, anggoan |
|
Bakti |
Baktos |
Baktos |
|
Balik, mulang |
Wangsul |
Mulih |
|
Balur |
Balur |
Lulur |
|
Bangga |
Sesah |
Sesah |
|
Bapa |
Pun Bapa |
Tuang Rama |
|
Bareng, reujeung |
Sareng |
Sareng |
|
Bareto |
Kapungkur |
Kapungkur |
|
Batuk |
Bantuk |
Gohgoy |
|
Batur |
Babaturan |
Rerencangan |
|
Bawa |
Bantun |
Candak |
|
Beak |
Seep |
Seep |
|
Beda |
Benten |
Benten |
|
Beja |
Wawartos |
Wawartos |
|
Bener, enya |
Leres |
Leres |
|
Bengek, mengi |
Asma |
Ampeg |
|
Bere, mere |
Maparin, masihan |
Ngahaturaan, ngaleler |
|
Berekah |
Pangesto, pangestu |
Damang, wilujeng |
|
Beuki |
Beuki, seneng |
Sedep |
|
Beulah |
Palih |
Palih |
|
Beuli, meuli |
Meser |
Ngagaleuh |
|
Beunang |
Kenging |
Kenging |
|
Beungeut |
Beungeut |
Pameunteu, raray |
|
Beurang |
Siang |
Siang |
|
Beurat |
Abot |
Abot |
|
Beuteung |
Padaharan |
Patuangan, lambut |
|
Bibi |
Pun bibi |
Tuang bibi |
|
Bikeun, mikeun |
Maparinkeun |
Ngahaturkeun, nyanggakeun |
|
Bilang, milang |
Ngetang |
Ngetang |
|
Birit, bujur |
Birit, bujur |
Imbit |
|
Bisa |
Tiasa |
Tiasa |
|
Bisi |
Bilih |
Bilih |
|
Biwir |
Biwir |
Lambey |
|
Boa |
Tiasa jadi |
Tiasa jadi |
|
Boga |
Gaduh |
Kagungan |
|
Buang, ngising |
Miceun |
Kabeuratan |
|
Budak |
Budak |
Murangkalih |
|
Bujal |
Bujal, puser |
Udel |
|
Buka puasa |
Buka |
Bobor |
|
Bukti |
Buktos |
Buktos |
|
Bulan |
Sasih |
Sasih |
|
Bungah, gumbira |
Bingah |
Bingah |
|
Burit |
Sonten |
Sonten |
|
Buru |
Bujeng |
Bujeng |
|
Butuh |
Perlu |
Peryogi |
|
Cabak, nyabak |
Nyabak |
Cepeng |
|
Cageur |
Pangesto, pangestu |
Damang |
|
Calana |
Calana |
Lancingan |
|
Cangkeng |
Cangkeng |
Angkeng |
|
Caram, carek, nyarek |
Nyarek |
Ngawagel |
|
Carang, langka |
Awis |
Awis |
|
Carek, nyarekan |
Nyarekan |
Nyeuseul |
|
Carita, nyarita, ngomong |
Nyanggem |
Nyarios |
|
Cenah |
Cenah |
Saurna |
|
Cekel, nyekel |
Nyekel |
Nyepeng |
|
Celuk,nyeluk,gero,ngageroan |
Nyauran |
Ngagentraan |
|
Ceuli |
Ceuli |
Cepil |
|
Ceurik |
Ceurik |
Nangis |
|
Cicing |
Matuh |
Calik, linggih |
|
Ciduh |
Ciduh |
Ludah |
|
Cik, cing |
Cobi |
Cobi |
|
Cikal |
Cikal |
Putra pangageungna |
|
Ciling, pacilingan |
Kakus |
Jamban |
|
Ciri |
Tanda |
Tawis |
|
Cium, nyieum |
Nyieum |
Ngambung |
|
Cokot, nyokot |
Ngabantun |
Nyandak |
|
Cukup, mahi |
Cekap |
Cekap |
|
Cukur, dicukur |
Dicukur |
Diparas |
|
Cunduk, dating |
Dongkap |
Sumping, rawuh |
|
Daek |
Daek, purun |
Kersa |
|
Dagang |
Dagang |
Icalan |
|
Dahar |
Neda |
Tuang |
|
Dangdan |
Dangdan |
Dangdos |
|
Dapur |
Dapur |
Pawon |
|
Denge, ngadenge |
Nguping, mireng |
Ngadangu |
|
Deukeut |
Caket |
Caket |
|
Didik, ngadidik |
Ngatik |
Miwuruk,mitutur,miwejang |
|
Diri |
Diri |
Salira |
|
Diuk |
Diuk |
Calik, linggih |
|
Duga, kaduga |
Kaduga |
Kiat |
|
Duit |
Artos |
Artos |
|
Dumeh, lantaran |
Jalaran |
Ku margi |
|
Eling, inget |
Emut |
Emut |
|
Emboh, tambah |
Tambih |
Tambih |
|
Era |
Isin |
Lingsem |
|
Embung |
Alim |
Teu kersa |
|
Enggon |
Pamondokan |
Pangkuleman |
|
Eukeur, keur |
Nuju |
Nuju |
|
Eusi, ngeusian |
Ngalebetan |
Ngalebetan |
|
Euweuh |
Teu aya |
Teu aya |
|
Gancang |
Enggal |
Enggal |
|
Ganti |
Ganti |
Gentos |
|
Gardeng, reregan |
Gardeng |
Lalangse |
|
Gawe |
Gawe |
Damel |
|
Gede |
Gede |
Ageung |
|
Gelung |
Gelung |
Sanggul |
|
Genah, ngeunah |
Raos |
Raos |
|
Gering |
Udur |
Teu damang |
|
Getol |
Getol |
Kersaan |
|
Geulang |
Geulang |
Pinggel |
|
Geura, pek, heg |
Geura, mangga |
Mangga |
|
Geuwat |
Enggal |
Enggal |
|
Gigir, gigireun |
Gigireun |
Gedengeun |
|
Gimir |
Gimir |
Rentag manah |
|
Gogoda, cocoba |
Cocoba |
Cocobi |
|
Goreng |
Goreng |
Awon |
|
Gugu, ngagugu |
Nurut |
Tumut |
|
Haben |
Haben |
Teras-terasan |
|
Hadir, ngahadiran |
Nungkulan |
Ngaluuhan |
|
Hal, perkara |
Perkawis |
Perkawis |
|
Halis |
Halis |
Kening |
|
Hampura, maap |
Hapunten |
Hapunten, haksama |
|
Hareup |
Payun |
Payun |
|
Harga |
Harga |
Pangaos |
|
Harti |
Hartos |
Hartos |
|
Hate |
Hate |
Manah |
|
Hawatir,watir,karunya |
Watir |
Hawatos |
|
Hayang |
Hoyong |
Palay |
|
Helok |
Heran |
Hemeng |
|
Hese, susah, pelik |
Sesah |
Sesah |
|
Heuay |
Heuay |
Angob |
|
Heubeul, lawas |
Heubeul |
Lami |
|
Heug, seug |
Mangga |
Mangga |
|
Hili, tukeur |
Liron |
Gentos |
|
Hirup |
Hirup |
Jumeneng |
|
Hudang |
Hudang |
Gugah |
|
Huntu |
Huntu |
Waos |
|
Hutang |
Hutang |
Sambetan |
|
Iber, beja, warta |
Wartos |
Wartos |
|
Idin |
Widi |
Widi |
|
Igel |
Igel |
Ibing |
|
Iket |
Totopong |
Udeng |
|
Ilik, ngilikan |
Ningalan |
Ningalan |
|
Ilu, ngilu |
Ngiring |
Ngiring |
|
Imah |
Rorompok |
Bumi |
|
Impi, ngimpi |
Impen, ngimpen |
Impen, ngimpen |
|
Imut |
Imut |
Mesem |
|
Incu |
Pun incu |
Tuang putu |
|
Indit, miang |
Mios |
Angkat, jengkar |
|
Indung |
Pun biang |
Tuang ibu |
|
Inggis, risi |
Inggis, risi |
Rempan |
|
Injeum, nginjeum |
Nambut |
Nambut |
|
Inum, nginum |
Leueut, ngaleueut |
Leueut, ngaleueut |
|
Irung |
Irung |
Pangambung |
|
Isuk, isukan |
Enjing |
Enjing |
|
Itung |
Itung |
Etang |
|
Iwal, kajaba |
Kajaba |
Kajabi |
|
Jaga |
Jaga |
Jagi |
|
Jalma, jelema |
Jalmi |
Jalmi |
|
Jauh |
Tebih |
Tebih |
|
Jawab |
Walon |
Waler |
|
Jero |
Lebet |
Lebet |
|
Jeung |
Sareng |
Sareng |
|
Jiga |
Jiga |
Sapertos,sakarupi |
|
Jual |
Ical |
Ical |
|
Jugjug |
Bujeng |
Bujeng |
|
Juru, ngajuru |
Ngalahirkeun |
Babar |
|
Kabeh, kabehanana |
Sadayana |
Sadayana |
|
Kabur, minggat |
Minggat |
Lolos |
|
Kacida, naker |
Kalintang |
Kalintang, teu kinten |
|
Kajeun, keun bae |
Sawios |
Sawios |
|
Kakara, karek |
Nembe |
Nembe |
|
Karembong |
Kekemben |
Kekemben |
|
Kari, tinggal |
Kantun |
Kantun |
|
Kasakit, nyeri |
Kasakit, kanyeri |
Kasawat |
|
Katara, kaciri |
Katawis |
Katawis |
|
Kapalang, kagok |
Kapambeng |
Kapambeng |
|
Kawas |
Sapertos |
Sapertos |
|
Kawin |
Nikah, jatukrami |
Jatukrami,rendengan |
|
Kede |
Kenca |
Kiwa |
|
Kejo, sangu |
Sangu |
Sangu |
|
Kelek |
Kelek |
Ingkab |
|
Kesang |
Karinget |
Karinget |
|
Keur, pikeun |
Kanggo |
Kanggo, haturan |
|
Kiih |
Kahampangan |
Kahampangan |
|
Kolot |
Kolot |
Sepuh |
|
Kongkorong |
Kangkalung |
Kangkalung |
|
Kop, pek |
Mangga |
Mangga |
|
Kuat |
Kiat |
Kiat |
|
Kudu |
Kedah |
Kedah |
|
Kumbah |
Kumbah |
Wasuh |
|
Kumis |
Kumis |
Rumbah |
|
Kumpul |
Kempel |
Kempel |
|
Kungsi |
Kantos |
Kantos |
|
Kurang |
Kirang |
Kirang |
|
Kuring, sim kuring |
Abdi, sim abdi |
Sim abdi |
|
Labuh |
Labuh |
Geubis |
|
Lahun, ngalahun |
Ngalahun |
Mangkon |
|
Lain |
Sanes |
Sanes |
|
Laju |
Lajeng |
Lajeng |
|
Laki, lalaki |
Lalaki |
Pameget |
|
Laku, payu, laris |
Pajeng |
Pajeng |
|
Lalajo |
Nongton |
Nongton |
|
Lamun, upama |
Upami |
Upami |
|
Lanceuk |
Pun lanceuk |
Tuang raka |
|
Lantaran, sabab |
Jalaran, sabab |
Mari |
|
Leho |
Leho |
Umbel |
|
Letah |
Letah |
Ilat |
|
Leungeun |
Leungeun |
Panangan |
|
Leungit |
Leunit |
Ical |
|
Leutik |
Alit |
Alit |
|
Leuwih |
Langkung |
Langkung |
|
Lila |
Lami |
Lami |
|
Mahal |
Awis |
Awis |
|
Maksud |
Maksad |
Maksad |
|
Malarat, miskin |
Jalmi teu gaduh |
Teu kagungan nanaon |
|
Malem |
Wengi |
Wengi |
|
Malik |
Malik |
Mayun |
|
Mamayu |
Mamayu |
Mamajeng |
|
Mangka, sing, muga |
Mugi |
Mugi |
|
Maot |
Maot |
Pupus, tilar dunga |
|
Marhum |
Marhum, jenatna |
Marhum, suargi |
|
Memeh, samemehna |
Sateuacanna |
Sateuacanna |
|
Mending, leuwih hade |
Langkung sae |
Langkung sae |
|
Meujeuhna |
Meujeuhna |
Cekap |
|
Meueun |
Panginten |
Panginten |
|
Mimimti, mimitina |
Kawitna |
Kawitna |
|
Minangka |
Etang-etang |
Etang-etang |
|
Mindeng, remen |
Sering |
Sering |
|
Minyak |
Lisah |
Lisah |
|
Muga |
Mugi |
Mugia |
|
Mupakat, rempug |
Mupakat, rempug |
Rempag |
|
Murah |
Mirah |
Mirah |
|
Najan, sanajan |
Sanaos |
Sanaos |
|
Ngan |
Mung |
Mung |
|
Ngaran |
Wasta, nami |
Jenengan, kakasih |
|
Ngeunah |
Ngeunah |
Raos |
|
Ngora |
Ngora |
Anom |
|
Nini |
Pun nini |
Tuang eyang |
|
Nyaho |
Terang |
Uninga |
|
Nyaring |
Nyaring |
Teu acan kulem |
|
Nyolowedor |
Nyolowedor |
Midua maha |
|
Obat, ubar |
Obat, ubar |
Landog |
|
Ogan, ondang |
Ondang |
Ulem |
|
Ome,ngomean,menerkeun |
Ngalereskeun |
Ngalereskeun |
|
Paham |
Paham,ngartso |
Ngartos |
|
Paju, maju |
Majeng |
Majeng |
|
Pake, make |
Nganggo |
Nganggo |
|
Palangsiang, bias jadi |
Tiasa jadi |
Tiasa jadi |
|
Palire, malire |
Malire |
Merhatoskeun |
|
Pamajikan |
Pun bojo |
Tuang rayi |
|
Pancuran, kamar mandi |
Jamban |
Jamban |
|
Pandeuri |
Ti pengker |
Ti pengker |
|
Pang, pangna, nu matak |
Nu mawi |
Nu mawi |
|
Panggih, manggih, nimu |
Mendak |
Mendak |
|
Pangkat, kadudukan |
Kadudukan |
Kalungguhan |
|
Pangku, mangku |
Mangku |
Mangkon |
|
Panon |
Panon |
Soca |
|
Pantar, sapantar |
Sapantar |
Sayuswa |
|
Paribasa |
Paripaos |
Paripaos |
|
Pariksa, mariksa |
Mariksa |
Marios |
|
Parna |
Repot |
Wales |
|
Paro, saparo |
Sapalih |
Sapalih |
|
Pasti, tangtu |
Tangtos |
Tangtos |
|
Pati, teu pati |
Teu patos |
Teu patos |
|
Patuh, matuh |
Matuh |
Linggih |
|
Payung |
Payung |
Pajeng |
|
Pedah |
Ku margi, jalaran |
Rehing |
|
Penta, menta |
Neda, nyuhunkeun |
Mundut |
|
Pecak, mecak, nyoba |
Nyobi |
Nyobi |
|
Pencet, mencetan |
Meuseulan |
Meuseulan |
|
Percaya |
Percanten |
Percanten |
|
Perlu |
Perlu |
Peryogi |
|
Permisi |
Permios |
Permios |
|
Peuting |
Wengi |
Wengi |
|
Pihape, mihape |
Wiat |
Ngaweweratan |
|
Piker |
Piker |
Manah |
|
Piligenti |
Piligentos |
Piligentos |
|
Pindah |
Pindah |
Ngalih |
|
Pingping |
Pingping |
Paha |
|
Pipi |
Pipi |
Damis |
|
Poe |
Dinten |
Dinten |
|
Poho |
Hilap |
Lali |
|
Potong, popotongan |
Patilasan |
Patilasan |
|
Puasa |
Puasa |
Saum |
|
Puguh, tangtu |
Tangtos |
Tangtos, kantenan |
|
Purun |
Purun |
Kersa |
|
Rarabi |
Rarabi |
Garwaan |
|
Raksa, pangraksa |
Pangraksa |
Panangtayungan |
|
Ramo |
Ramo |
Rema |
|
Rampes |
Mangga |
Mangga |
|
Rasa, rumasa |
Rumaos |
Rumaos |
|
Rea, loba |
Seueur |
Seueur |
|
Receh |
Receh |
Artos alit |
|
Reujeung |
Bareng |
Sareng |
|
Reuneuh |
Kakandungan |
Bobot, ngandeg |
|
Reureuh |
Reureuh |
Ngaso |
|
Rieut |
Rieut |
Puyeng |
|
Ripuh |
Ripuh |
Repot |
|
Robah |
Robah |
Robih |
|
Roko, ududeun |
Rokok |
Sesepeun |
|
Rua, sarua |
Sarupi, sami |
Sarupi, sami |
|
Rusuh, rurusuhan |
Enggal-enggalan |
Enggal-enggalan |
|
Saba, nyaba |
Nyanyabaan |
Angkat-angkatan |
|
Sabot |
Keur waktu |
Waktos |
|
Sabuk, beubeur |
Beubeur |
Beulitan |
|
Sadia |
Sayagi |
Sayagi |
|
Sakeudeung |
Sakedap |
Sakedap |
|
Salah |
Lepat |
Lepat |
|
Salahsaurang |
Salahsawios |
Salahsawios |
|
Salaki |
Pun lanceuk |
Caroge, tuang raka |
|
Salamet |
Salamet |
Wilujeng |
|
Salat, solat |
Sambeang |
Netepan |
|
Salesma |
Salesma |
Pileg |
|
Salempang, hariwang |
Salempang |
Salempang, rajeg manah |
|
Salin, disalin |
Disalin |
Gentos |
|
Samak |
Amparan |
Amparan |
|
Sampak, nyampak |
Nyampak |
Nyondong, kasondong |
|
Samping |
Sinjang |
Sinjang |
|
Sanding, kasanding |
Kasanding |
Kasumpingan |
|
Sanggeus |
Saparantos |
Saparantos |
|
Sanggup |
Sanggem |
Sanggem |
|
Sare |
Mondok |
Kulem |
|
Sarerea |
Sadayana |
Sadayana |
|
Sarta, jeungna deui |
Sareng |
Sareng |
|
Sarua |
Sami |
Sami |
|
Sasarap |
Sasarap, neda |
Tuang |
|
Sawah |
Sawah |
Serang |
|
Sejen |
Sejen |
Sanes |
|
Seleh, nyelehkeun |
Masrahkeun |
Nyanggakeun,ngahaturkeun |
|
Selewer, nyelewer |
Midua hate |
Midua manah |
|
Semah |
Tamu |
Tamu |
|
Sesa, kari |
Kantun |
Kantun |
|
Sebut |
Sebat |
Sebat |
|
Serah, nyerahkeun |
Mirak |
Mirak, ngeser |
|
Seubeuh |
Sesek |
Wareg |
|
Seuri |
Seuri |
Gumujeng |
|
Siar, nyiar |
Milari |
Milari |
|
Sibanyo |
Sibanyo |
Wawasuh |
|
Sirah |
Sirah |
Mastaka |
|
Sirit |
Larangan |
Larangan |
|
Sisir |
Pameres |
Pameres |
|
Soara, sora |
Sora |
Soanten |
|
Sorangan |
Sorangan |
Nyalira |
|
Sore |
Sonten |
Sonten |
|
Sugan, manawi |
Manawi |
Manawi |
|
Suku |
Suku |
Sampean |
|
Sunat, nyunatan |
Ngabersihan |
Nyepitan |
|
Sungut |
Cangkem |
Baham |
|
Supaya |
Supados |
Supados |
|
Surat |
Serat |
Serat, tetesan |
|
Suweng |
Suweng |
Kurabu, gwang |
|
Tabeat |
Adat |
Panganggo |
|
Tadina |
Awitna, kawitna |
Kawitna |
|
Tai |
Kokotor |
Kokotor |
|
Taksir, ngira |
Nginten-nginten |
Nginten-nginten |
|
Taktak |
Taktak |
Taraju |
|
Talatah |
Wiat saur |
Wiat saur |
|
Tambah |
Tambih |
Wuwuh |
|
Tampa |
Tampi |
Tampi |
|
Tanda, ciri |
Tawis |
Tawis |
|
Tangen, katangen |
Kanyahoan |
Kauninga |
|
Tangtung, nangtung |
Nangtung |
Ngadeg |
|
Tanya |
Taros |
Pariksa |
|
Tapi |
Nanging |
Nanging |
|
Tarang |
Tarang |
Taar |
|
Tarima |
Tampi |
Tampi |
|
Tawar, nawar |
Nawis |
Mundut |
|
Tayoh-tayohna |
Rupina |
Rupina |
|
Teang, neangan |
Milari |
Milari |
|
Tenjo, nenjo, nempo |
Ningal |
Ningali |
|
Tepi |
Dugi |
Dugi |
|
Tere |
Tere |
Kawalon |
|
Tereh |
Enggal |
Enggal |
|
Teleg, teureuy |
Teleg |
Telen |
|
Tembang, nembang |
Nembang |
Mamaos |
|
Tepi, nepi |
Dugi |
Dugi |
|
Tepung |
Tepang |
Tepang |
|
Terus |
Teras |
Teras |
|
Teundeun |
Simpen |
Simpen |
|
Tincak |
Tincak |
Dampal |
|
Titah, nitah, jurung |
Ngajurungan |
Miwarangan |
|
Tonggong |
Tonggong |
Pungkur |
|
Topi, dudukuy |
Topi, dudukuy |
Tudung, langgukan |
|
Tulis |
Tulis |
Serat |
|
Tulung, pitulun |
Pitulung |
Pitandang |
|
Tulus |
Cios |
Cios |
|
Tuluy |
Teras, lajeng |
Teras, lajeng |
|
Tumpak |
Tumpak |
Tunggang |
|
Tunggu |
Antos |
Antos |
|
Turun |
Turun |
Lungsur |
|
Ucap |
Ucap |
Kedal, lisan |
|
Ulah |
Teu kenging |
Teu kenging |
|
Ulin |
Ulin |
Ameng |
|
Umur |
Umur |
Yuswa |
|
Urus, nguruskeun |
Ngalereskeun |
Ngalereskeun |
|
Urut |
Tilas |
Tilas |
|
Utama |
Utami |
Utami |
|
Waktu |
Waktos |
Waktos |
|
Wani |
Wantun |
Wantun |
|
Waras |
Cageur |
Damang |
|
Wareh, sawareh |
Sapalih |
Sapalih |
|
Warga, dulur |
Wargi |
Wargi |
|
Watara, sawatara |
Sawatawis |
Sawatawis |
|
Wawuh |
Wanoh, kenal |
Kenal |
|
Wedak |
Pupur |
Pupur |
|
Wedal |
Wedal |
Weton |
|
Wilang, kawilang |
Kaetang |
Kaetang |
|
Wudu |
Wulu, wudu |
Abdas |
B. Babasan jeung Paribasa
Sedengkeun babasan mah mangrupa kecap, siloka, atawa kiasan nu hartina lolobana ngagambarkeun sifat atawa kabiasaan hiji jelema.
Paribasa biasana rada panjang. Leuwih ti dua kecap. Sedengkeun babasan mah pondok, biasana ngan dua kecap.
Di handap ieu, paribasa jeung babasan nu sok ditéangan ku balaréa atawa jadi tugas budak sakola. Dicutat tina sababaraha sumber, tuluy dihartikeun ka basa indodesia.
1. Atah anjang = Jarang saling bertamu
2. Adigung adiguna = Takabur, sombong
3. Ambek nyedek tanaga midek = Nafsu besar tapi tak punya kekuatan
4. Anjing ngagogogan kalong = Menginginkan yang lain-lain
5. Adat kakurung ku iga = Susah menghilangkan perilaku jelek
6. Alak paul = Terlalu Jauh
7. Aki-aki tujuh mulud = Terlalu tua
8. Ayem tengtrem = Tenang, tenteram
9. Asa teu beungeutan = Saking malunya
10. Anu borok dirorojok = Nu titeuleum disimbeuhan = Menertawakan yang kena musibah
11. Amis budi = Ramah
12. Aya jurig tumpak kuda = Punya rezeki yang tak diduga
13. Aya jalan komo meuntas = Pas punya keinginan, pas ada yang mengajak
14. Awéwé dulang tinandé = Perempuan yang terlalu menurut ke suami
15. Amis daging = Gampang sakit
16. Abong létah teu tulangan = Senang bercerita, bergosip
17. Ari umur tunggang Gunung, Angen-angen pecat sawéd = Usia sudah tua, tapi kemauan seperti anak muda
18. Agul ku payung butut = Selalu menyombongkan keturunan
19. Aya pikir kadua leutik = Punya keinginan
20. Asa ditonjok congcot = Senang sekali. Gembira.
21. Adéan ku kuda beureum = Bergaya dengan pakaian pinjaman
22. Birit aseupan = Tak mau diam
23. Biwir nyiru rombéngeun = Senang menceritakan rahasia dan keburukan orang lain
24. Bengkung ngariung, bongkok ngaronyok = Sauyunan, kumpul bareng
25. Beurat birit = Susah kalau disuruh
26. Bali geusan ngajadi = Tanah kelahiran
27. Balungbang timur = Menunjukkan hati bersih
28. Bobo sapanon carang sapakan = Ada kekurangan
29. Bilatung ninggang dagé = Senang sekali
30. Batok bulu eusi madu = Bukan pada tempatnya
31. Badak cihéa = Suka terburu-buru, tak lihat kiri kanan
32. Bonténg ngalawan kadu = Orang tak ada tenaga dilawankan dengan orang kuat
33. Babalik pikir = Insyaf
34. Balik pepeh = Baru sembuh dari sakit, tapi tak mau diam
35. Balik ka temen = Asalnya bercanda jadi berantem
36. Buntut kasiran = Pelit
37. Bodo aléwoh = Bodoh tapi senang bertanya
38. Bodo kawas kebo = Bodoh pisan
39. Béja mah bejé = Jangan terlau percaya pada kabar burung
40. Bancang pakéwuh = Cerita duka
41. Budak keur meujeuhna bilatung dulang = Anak lagi senang-senangnya makan
42. Bulu kapaut = Terbawa-bawa orang lain
43. Balabar kawat = Berita yang tersebar
44. Béak déngkak = Segala usaha sudah dilakukan tapi tak kunjung hasil
45. Batan kapok galah gawok = Disangka berhenti malah terus
46. Buruk-buruk papan jati = Baik atau jelek tapi saudara sendiri
Babasan Sunda jeung hartina ku sunda jeung ku basa Indonesia
- Adab lanyap - Bahasana alus jiga hormat ka batur tapi hatena luhur jeung sok ngunghak jadi tungtungna matak teu pikaresepun batur.
Artinya: ucapannya bagus dan menunjukkan sikap hormat tapi hatinya tidak baik dan kurang ajar sehingga ujungnya bikin orang tidak suka. - Adep hidep - Kumawula
Artinya: mengambi pada suami - Adigung adiguna - Sombong atawa takabur
Artinya: Sombong merasa diri lebih unggul - Adil palamarta - Pohara adilna
Artinya: sangat adil - Adu manis - Disurup ngarah sieup
Artinya: berpadu supaya terlihat bagus - Adu regeng - Patorong-torong boh omongan atawa tanaga
Artinya: saling beradu argumen atau saling dorong sekuat tenaga - Adu rényom - Paréa-réa omong
Artinya: adu mulut - Adug songkol - Motah atawa adug-adugan teu reureuh bakating ku nandangan kanyeri
Artinya: gagah menahan rasa sakit yang luar biasa - Ahli leleb - Singkatan tina ahli lelebok
Artinya: tukang makan - Aing aingan - sewang-sewang
Artinya: masing-masing, tidak kompak - Ais pangampih - Baraya anu ngabantu-bantu di imah, pangaping atawa abdi nagara
Artinya: Saudara yang suka membantu di rumah, pembimbing atau abdi negara - Ajak jawa - Ngajak teu jeung saenyana tamba teu hadé
Artinya: ngajak sekadar basa basi - Aji pangabaran - Ajian sorot jalma atawa ajian pikeun sinar jalma
Artinya: ajian atau ilmu untuk wibawa manusia - Ajrihing gawé - Ulah ngalakukeun gawé goréng bisi ahirna meunang bebendon
Artinya: jangan melakukan pekerjaan buruk supaya akhirnya mendapat siksa - Akal bulus - Akal licik atawa jahat
Artinya: akal licik atau akal jahat - Akal keling - Akal licik atawa jahat
Artinya: akal licik atau akal jahat - Akal koja - Akal goréng, licik atawa jahat
Artinya: akal licik atau akal jahat - Aku angga - Ngakukeun banda atawa dulur batur nu maksud kapimilik atawa ngarah dihargaan
Artinya: mengakui barang milik orang atau saudara orang lain yang sukses supaya dihormati - Aku panggung - Soméah jeung daréhdéh ngan hanjakal adigung jeung asa pangbeungharna
Artinya: ramah tamah tapi sayangnya sombong merasa diri baling unggul dan paling benar - Alak paul - Jaluh pisan, lain dikieuna
Artinya: sangat jauh - Alus panggung - Alus dedeg pangadegna atawa alus pangawakan
Artinya: bertubuh bagus dan ideal - Ambek jawaeun - Ambek bari sagala diruksak kanu aya didinya
Artinya: marah sambil merusak barang-barang yang ada - Ambon sorangan - Bogoh sosoranganan tapi teu dilayanan
Artinya: bertepuk sebelah tangan - Amis budi - Alus paroman, soméah jeung béréhan
Artinya: ramah tamah dan murah senyum - Amis daging - Babarian céda, gampang gering mun saperti mun raheut sok tuluy jadi borok
Artinya: mudah luka dan menyebar, gampang sakit - Anak bawang - Ngan saukur ilu-ilueun teu kaasup kana inti
Artinya: hanya ikut-ikutan tidak termasuk daftar inti - Anak buah - Anggota atawa bawahan nu tunduk kana parentah
Artinya: bawahan yang tunduk para perintah - Anak emas - Jelema kapercayaan anu kacida dipikanyaahna
Artinya: orang kepercayaan yang sangat diistimewakan - Anak puputon - Anak nu pohara didama-dama jeung kacida dipikanyaahnya
Artinya: anak yang sangat disayangi - Anak sampeuran - Anak téré
Artinya: anak tiri - Ancad laér - Ngomongna teu gancang
Artinya: tempo bicaranya lambat dan jelas - Anggeus-anggeusan - Bébéakan
Artinya: habis-habisan - Angin-anginan - datang-datangan, gancang robah pasemon
Artinya: mudah berubah mood - Apal cangkem - Apalna ukur dina biwir tapi teu nyaho jeung hartina
Artinya: hafal di mulut tapi tidak mengerti - Asa aing - Merasa diri lebih dari orang lain
Artinya: merasa paling unggul - Asa kiamat - Kacida sedih atawa susah luar biasa
Artinya: sangat sedih, bingung, atau susah luar biasa - Asak hampura - Bisa ngahampura kana kasalahan batur kusabab ngabogaan sipat wijaksana
Artinya: bisa memaafkan kesalahan orang lain karena bijaksana - Asak jeujeuhan - Anteb pipikiranna
Artinya: berpikir matang karena mendapat pendidikan yang matang - Asak pikir - Pikir bulak-balik atawa pikir heula enya-enya
Artinya: berpikir matang - Asak rampa - Mikir jero méméh ngalampahkeun hiji pagawéan
Artinya: berpikir matang sebelum bertindak atau melakukan suatu pekerjaan - Asak sasar - Dipaluruh bener-henteuna
Artinya: sebelum mengambil keputusan atau tindakan dipastikan dulu kebenarannya - Asak warah - Alus didikan basa jeung paripolahna merenah
Artinya: berpendidikan, bahasa dan tingkat lakunya baik - Atah adol - Kurang pangawarah, pikakeuheuleun
Artinya: kurang mendapat didikan, menyebalkan - Atah anjang - Langka silih anjangan
Artinya: saling saling mengunjungi - Atah warah - Kurang meunang atikan jeung didikan anu antukna sok pikakeuheuleun
Artinya: kurang mendapat didikan yang baik - Ateul biwir - Géték hayang ngomong sanajan teu perlu dicaritakeun
Artinya: Selalu ingin bicara meskipun tidak perlu dibicarakan - Awak sabeulah - Henteu boga salaki atawa pamajikan
Artinya: menyendiri tidak punya suami atau tidak punya istri - Awak sasampayan - Pangawakan alus anu maké pakéan kumaha waé ogé pantes
Artinya: tubuh ideal yang memakai pakaian apapun terlihat bagus - Awak satilas = Jangkung lenjang
Artinya: tinggi semampai - Awét jaya - Katinggalina siga ngora baé
Artinya: Terlihat tetap awet muda - Awét ngora - Katenjona siga ngora bae
Artinya: Terlihat tetap awet muda - Awét rajét - Lana tapi remen paséa
Artinya: awet tapi sering bertengkar, biasanya pada hubungan rumah tangga. - Awewe ateul - Awéwé anu babari diheureuyan atawa sok resep ngarebut lalaki batur
Artinya: pelakor - Aya buntutna - Aya terusna tina perkara anu nguciwakeun
Artinya: ada ujungnya dari perkara yang tidak baik - Aya garad - Aya maksud nu dikemu/dipambrih atawa henteu iklas
Artinya: ada maksud tertentu, ada pamrih atau tidak ikhlas - Aya peurah - Aya komara aya harega
Artinya: ada nilainya, ada pengaruh - Ayang-ayangan - Perkara anu rea rambat kamaléna
Artinya: Urusan yang berkelanjutan - Ayem tengtrem - Tingtrim euweuh kaributan atawa bancang pakewuh
Artinya: tentram, damai tidak ada keributan - Ayeuh ngora - Turunan nu maraot ngora-ngora
Artinya: keturunan yang banyak mati muda
C, Kosa Kata Basa Sunda (Seri Kamus Basa Sunda)
A
- Aang : Kakak
- Abah : Bapak
- Abdi (sim) : Saya
- Abot : Berat
- Acan : Belum
- Acuk / Raksukan : Pakaian
- Adat : Tabiat
- Adeuk : Akan
- Adi : Adik
- Adigung : Angkuh
- Adil : Adil
- Agan : Tuan
- Ageung : Besar
- Agul : Bangga / Sombong
- Ahéng : Aneh / Ganjil
- Aing (kasar) : Saya
- Ajag : Srigala
- Ajeng : Mengajukan
- Ajleng /Ngajleng : Lompat / Melompat
- Akang : Kakak
- Akar : Akar
- Aki : Kakek
- Aksara : ulisan / Huruf
- Ali : Cincin
- Alim : Tidak Mau
- Alit : Kecil
- Almenak : Almanak
- Alo : Keponakan
- Alung : Lempar
- Alus, Saé : Bagus
- Amang / Emang : Paman
- Amarah : Emosi
- Ambéh : Agar
- Ambek : Marah
- Ambekan : Hawa Nafsu
- Ambeu : Mencium Bau
- Ambu : Ibu
- Ameng : Bermain
- Amis : Manis
- Ampar : Tilam
- Ampir : Hampir / Nyaris
- Anak : Anak
- anak adik : Suan
- anak kakak : Alo
- anak kecil : Budak leutik, Murangkalih
- Ancin : Sedikit Makan
- Anclub : Turun ke air
- Ancur : Hancur
- Andiprek : Lesesan
- Anduk : Handuk
- Angel / Anggel : Bantal
- Angger : Tetap
- Anggo : Pakai
- Anggoan : Pakaian
- Angkat : Pergi
- Angkéng : Pinggang
- Angkeub : Mendung
- Angkeut : Dagu
- Anjang : Mengunjungi
- Anjeun : Anda / Kamu
- Anjeunna : Dia/ia/beliau
- Anom : Muda
- Antawis : Antara
- Anteur : Antar
- Antos : Tunggu
- Antuk / Antukna : Akhirnya
- Anu/nu : Yang
- Anyar : Baru
- Aos : Baca
- Apa : Bapak
- Apal : Hafal
- Api-api : Pura-pura
- Aprak : Jelajah
- Apu : Batu Kapur
- Arék / Rék : Akan
- Areung : Arang
- Arit : Celurit
- Artos : Uang
- Asa : Sepertinya
- Asak : Masak / Matang
- Asin : Asin
- Astana : Pekuburan
- Astra : Wajah
- Asup : Masuk
- Atah : Mentah
- Atanapi : Atau
- Atawa : Atau
- Ateul : Gatal
- Atik : Didik / Ajar
- Atikan : Ajaran
- Atoh : Senang
- Atos : Sudah
- Atra / Jatra : Jelas
- Awak : Tubuh/Badan
- Awang-awang : Angkasa
- Awéwé : Perempuan / Wanita
- Awi : Bambu
- Awis : Mahal
- Awon : Jelek
- Aya : Ada
- Ayak : Saring
- Ayakan : Saringan
- Ayeuna : Kini/Sekarang
Ta’awudz minangka pangraksa léngkah
Ngajagi diri ngaraksa manah
Neneda urang ka Alloh Jalla Jalalah
Tina sagala pangrorobéda syétan anu rongkah
Nu jadi bibit rurujit, indung rurusuh, bapana salah
Nu salilana nuduhkeun kana lampah salah
Tur resep migawé hal anu gaflah
Nu nyandang laknat ti Alloh Nu Maha Gagah
Mun manusa cilaka nurut-tumut ka maranéhna bari pasrah
Pasti maranéhna ngarasa bungah
Tapi sabalikna mun manusa teu nurut-tumut komo bari pasrah
Pasti maranéhna ngarasa teugenah pinuh kukasusah.
Ku kituna, urang jaga, urang riksa ku kalimat ‘Auudzu Billah’
Bismillah jadi pamuka léngkah
Dibarung kugerentes niat dina manah
Seja miharep ridho sareng rohmah
Ti Alloh Nu Maha Gagah
Malah mandar léngkah hanteu gaflah
Tebih tina sagala lampah nu salah
Sagala nu nyoléngkrah dina manah nu matak mawa tugeunah
Hayu urang bebenah
Tiiskeun pikir, lempengkeun tékad sareng akidah
Luyukeun reujeung risalah nu dicandak ku rosulillah
Ku ngalobakeun urang dzikir sareng ibadah
Boh nu wajib atanapi nu sunah
Minangka bukti urang ngucapkeun dua kalimah syahadah
Nu mangrupakeun jangji pasini pasang subaya dina bayah
Nu ngait na ati sanubari, nu nyantél na haté, tur nyampay dina manah
Syahadat tauhid minangka jangji seja nguatkeun akidah
Syahadat rosul minagka pasini seja nyonto Rosululloh saw. nu gaduh uswatun hasanah
Kalayan Dibuktikeun ku tékad sareng lampah
Nu luyu reujeung Al-Qur’an sareng As-Sunnah
Bari Ningkatna rasa mahabbah ku jalan urang muroqobah
Ngadeukeutkeun diri netepkeun léngkah
Hirup pinuh ku sadrah, pasrah bari sumerah
Wungkul dieusian ku ibadah
Supaya urang hirup bétah- bumétah
Di tempat anu langgeng jaga bari genah, mérénah tur tumaninah
Tur salamina aya dina limpudan ridho sareng hidayah Allohu Jalla Jalalah.
Amin ya alloh ya robbal’alamin
Hamdalah minangka tawis puji
Dikedalkeun ku lisan anu bijil tina ati sanubari
Tawis syukur urang ka Gusti Nu Maha Suci
Alloh Robbul ‘Izzaty
Nu salamina teu bosen ngalungsurkeun nikmat sareng rizqi
Ka sakumna makhluk nu aya dilangit sareng di bumi
Nu bedegong sombong ogé nu salamina bakti tur gumati
Kum teu diwiji-wiji sadaya kabagi
Poma kufur ulah sampé ngancik dina diri
Sabab kufur ngalantarankeun benduna Gusti
Mun hirup kufur bakal Jauh tina rizky
Bakal diparekkeun kana balahi
Di dunya kacingcirihi tur tebih tina ridho Ilahy
Di akhérat bakal nandangan rugi
Bebendon Alloh kacangking pasti Na’udzubillahimin dzalik.
Iwal syukur nu kudu jadi tali paranti
Salamina kudu jadi hiasan diri
Pikeun bukti urang babakti
Ka Guti Nu Maha Suci Alloh Robbul ‘Izzaty
Sabab ieu tos jadi paréntah Gusti
Malah mandar manusa teu nandangan rugi
Sabab syukur nu jadi sabab tambihna rizqi
Rizki nu matak nayalametkeun diri
Dina raraga séba raga bakti diri
Ridho Alloh kacangking pasti
Sabab ku syukur jadi jauhna balahi
Ku syukur hirup hamo kacingcirihi nandangan rugi
Boh di dunya ogé jaga di akhérat alam nu langgeng abadi
Ngeusian syurga minangka jangji ti Gusti Nu Maha Suci
Mugia urang kalebet ka golongan jalmi-jalmi nu salamina syukur kana nikmat-nikmat nu dipaparin ku Alloh Robbul ‘Izzaty. Amin ya alloh ya robbal’alamin
Sholawat miwah kawilujengan
Mugia salamina diwuwuhkeun ka sang panutan
Panutan nu janten suri tauladan
Panutan nu janten panutup lawang kanabian
Panutan nu nyandak risalah kasalametan
Panutan nu nyampurnakeun risalah pangéran
Panutan nu nyébor sagara keusik kajahiliyahan
Ku cai kaislaman reujeung kaimanan
Panutan nu maparin béja kabagjaan
Panutan nu salamina sieun umatna aya dina jurang kacilakaan
Panutan nu namina seungit tug dugi ka akhir zaman
Panutan nu ngajarkeun arti kamanusaan
Anjeunna babar nyambuangkeun rahmat ka sakumna alam
Anjeunna lahir ngahiliwirkeun angin katiginan
Nyatana Kanjeng Nabi Muhammad saw. Nabi Akhiruz-zaman.
Teukalangkung kulawargina nu dipikahéman
Teukakantun shohabatna nu satia nyarengan
Nu réla toh pati jiwa raga pinuh pangurbanan
Dina raraga nanjeurkeun cahaya kaislaman
Sahingga hurung gumebyar nepi ka akhir zaman
Ogé teu kakantun urang salaku umatna nu ariman
Bari ngaéstokeun sadaya kasunahan pikeun ngahontal kabagjaan. Amin ya alloh ya robbal’alamin.

0 Comments